Erteleme alışkanlığı, kişinin yapması gereken işleri bilmesine rağmen sürekli daha sonraya bırakmasıdır. Başarısızlık korkusu, mükemmeliyetçilik, motivasyon eksikliği ve dikkat dağınıklığı bu davranışı tetikleyebilir. İşleri küçük parçalara ayırmak, öncelikleri belirlemek ve dikkat dağıtıcıları azaltmak erteleme döngüsünü kırmaya yardımcı olabilir.
Erteleme alışkanlığı kişilerin yapması gereken işin farkında olmasına rağmen işi sürekli sonraya bırakması davranışıdır. Ara sıra yapılan erteleme işlemi psikolojik bir sorun değildir. Fakat bu durumun zamanla sürekli tekrarlanan bir sürece dönüşmesi kişilerin hayatında birtakım olumsuzluklara neden olur. Ödev, kişisel hedefler, ev işleri gibi birçok alanda erteleme davranışı gösterebilir.
Kişilerin erteleme alışkanlığının arkasında birçok neden vardır. Bazen başarısız olma hissi bazen de mükemmeliyetçi bir yapı bu davranışı tetikleyen bir durumdur. Erteleme kısa vadede kişilere rahatlama hissi verebilir. Fakat bu durum uzun sürede strese, kaygıya ve yetersizlik hissine neden olabilir. Üstelik ertelenen işler biriktiğinde başlanması daha da zor hale gelebilir. Bundan dolayı kişilerin sürekli erteleme alışkanlığı konusunda bilinçli olması ve bu sorundan kurtulmak için neler yapabileceğini bilmesi gerekir.
Erteleme Alışkanlığı Nedir?
Erteleme davranışı kişilerin yapmaları gereken işi sürekli ileri bir tarihte yaparım düşüncesine sahip olmasıdır. İşin önemli olduğunu bilse dahi yapılması gereken anda değil de daha sonraki süreçte yapacağını düşünür. Her insanda zaman zaman erteleme durumu olabilir. Fakat bu durum çok sık tekrar ediyorsa ve kişi günlük sorumluluklarını aksatmaya başlamışsa bu durum kişide kalıcı hale gelebilir. Erteleme alışkanlığının temel özellikleri konusunda ise şunlar söylenebilir:
- Kişi işi sürekli olarak geciktirir.
- Görev için yeterli bir zaman olsa da başlayamaz. İş sadece zaman baskısı altında yapılabilir.
- İşi yapmamak için kişi sürekli olarak bahaneler uydurmaya başlar.
- İşi ertelediğinde ise kısa süreli olarak rahatlama yaşar. Sonrasında da stres ve suçluluk hisseder.
- Önemli işleri kişi sürekli ikinci plana atma gereği duyar.
- Kolay ve keyifli işlerle ilgilenmek ister.
- Bu durum artık tekrarlayan bir döngü haline dönüşür.
- Günlük yaşamı da olumsuz derecede etkiler. Çünkü zaman yönetimini yapamaz hale gelir.
Sürekli Erteleme Bir Hastalık mıdır?
Sürekli işleri erteleme hali tek başına bir hastalık olarak değerlendirilmez. Zaman zaman bir işi sonraki sürece bırakmak oldukça doğal bir durumdur. Fakat sürekli erteleme hastalığı sürekli hale geldiğinde bu durum artık psikolojik bir sürece dönüşür. Bu nedenle sürekli erteleme alışkanlığı olarak isimlendirilebilir. Yoğun stres yaşayan veya depresif belirtiler gösteren kişilerde erteleme çok daha sık bir şekilde kendini gösterir. Yalnızca erteleme davranışına bakarak ise doğru bir tanı koymak her zaman mümkün olmaz.
Sürekli erteleme hastalığı tanısı koyabilmek için belirli kriterlerin gelişmesi gerekir. Örneğin kişi yapılması gereken bir işi sürekli erteliyorsa ve son dakikaya bırakmak artık günlük yaşamı aksatmaya başlamışsa bu ciddi bir psikolojik problem olarak değerlendirilebilir. Aynı zamanda sürekli erteleme davranışı nedeniyle kişi suçluluk ve kaygı yaşıyorsa başlamak istediği halde bir türlü işlere başlayamıyorsa yine psikolojik bozukluk olarak ele alınabilir.
Genellikle iş eğitim ve ilişkiler konusunda da olumsuzluklar ortaya çıkarır. Eğer erteleme uzun bir süredir devam ediyorsa ve kişi bunu kontrol altına almakta zorlanıyorsa sürekli erteleme hastalığı olduğu söylenebilir.
Erteleme Alışkanlığı Kendini Nasıl Gösterir?
Sürekli erteleme davranışı kendini birçok şekilde ortaya çıkarır. Kişi bazen yapması gereken görevi bildiği halde bunu daha sonra yapmak isteyebilir. Hatta bu işe başlamaktan kaçınabilir. Bu durum ara sıra yaşandığında ciddi bir durum olarak değerlendirilmez. Fakat bu tekrarlandıkça artık günlük hayatı sekteye uğratıyorsa kişi iş hayatında zorluklarla karşılaşıyorsa böyle durumlarda belirli önlemler almak gerekir. Sürekli erteleme sorunu kendini şu şekilde gösterir:
- Kişi sürekli olarak yapması gereken işi geciktirir. “Biraz sonra başlarım” diyerek bu görevi tekrar tekrar erteleme yoluna gider.
- Yapılacak iş için yeterli zaman olmasına rağmen bu işi her zaman son dakikada yapar. Özellikle zaman daraldığında çok daha hızlı bir şekilde harekete geçebilir.
- Erteleme alışkanlığı olan kişiler yapması gereken iş konusunda sürekli bahane uydurur. Yorgunluk ya da uygun zaman olmaması gibi bahaneleri öne çıkarır.
- Gereksiz işlerle oyalanmak bu süreçte kişilerin en büyük erteleme belirtilerinden biridir. Asıl görev yerine telefonu ile ilgilenebilir veya sosyal medyada vakit geçirebilir.
- Görevi gözünde büyütmek yine bu kişinin yapabileceği bir işi daha sonraya bırakması için önemli nedenlerden biridir. Genellikle yapılacak işi hem zor hem de sıkıcı olarak nitelendirir.
- Sürekli olarak plan yapar. İşe başlamak yerine liste ya da hazırlıklarla zaman geçirir.
- Erteleme sonrasında da ciddi anlamda suçluluk hissi yaşar. İş tamamlanmadığında kişi pişmanlık ve stresle uğraşmak durumunda kalır.
- Küçük görevlerin zaman içerisinde çoğalması da kişilerin bazı işleri kendine yük gibi görmesine neden olur. Eğer bu davranışlar sık sık tekrarlanıyorsa kişide sürekli erteleme davranışı olduğu düşünülebilir.
İnsanlar Neden Sürekli Erteler?
İnsanların sürekli olarak belirli çalışmaları ertelemesinin tek bir nedeninden bahsetmek mümkün olmaz. Erteleme alışkanlığı genellikle birçok farklı nedenden kaynaklanabilir. Çoğunlukla kişinin yapmak istemediği bir görevden kaçması olarak düşünülür. Fakat bazı durumlarda yapılmak istenmeyen işin arkasında yüksek bir kaygı ve başarısızlık korkusu olabilir.
Kişide mükemmeliyetçilik özelliği varsa ya da motivasyon açısından kendini yetersiz hissediyorsa yapılan iş gözünde büyütülebilir. Eğer kişi ertelediği anda kısa süreli olarak bir rahatlama yaşıyorsa ya da görev ortadan kalkmadığı için üzerinde yoğun bir stres hissi duyuyorsa bu durum genellikle erteleme davranışının kendini tekrar eden döngüsünden kaynaklanır.
Erteleme davranışının altında alışkanlık haline gelmesi önemli bir nedendir. Kişi bir işe ertelediğinde genellikle rahatlama hissi yaşar. Bu rahatlama hissi kişinin zamanla diğer işlerini de ertelemesine neden olur. Aynı zamanda bu kişiler zaman yönetiminde ciddi anlamda zorlanırlar.
İşin ne kadar süreceğini tahmin edemedikleri için ertelemeye veya son dakikaya bırakmaya meyillidirler. Aynı zamanda dikkatleri oldukça dağınıktır. Sürekli telefonla ilgilenebilir veya sosyal medya hesaplarında gezinebilirler. Bu sürede işi yapmayı unutabilir ve daha sonraki bir tarihe erteleyebilirler.
Erteleme Alışkanlığı Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?
Sürekli erteleme kişilerin gündelik hayatını yüksek oranda etkiler. Kısa vadede rahatlama hissi verse de uzun vadede oldukça stresli ve kaygılı bir süreç yaşanmasına neden olur. Sürekli ertelenen işler her geçen gün biraz daha birikir. Son gün geldiğinde kişi biriken işler karşısında çok ciddi bir depresyon veya stres durumu yaşayabilir. Sürekli erteleme alışkanlığı kişilerin günlük hayatını şu şekilde etkiler:
- Sürekli olarak işlerini erteleyen kişilerin stresi belirli bir süre sonra yükselmeye başlar. Çünkü teslim tarihleri kişiler üzerinde artık yoğun bir baskı oluşturmaya başlar.
- İş verimliliğinin düşmesine neden olur. Çünkü işleri son dakikaya bırakmak kişilerin çalışma kalitesini olumsuz yönde etkiler.
- Kişilerin uyku düzenini ciddi anlamda bozabilir. Özellikle gece geç saatlere kadar çalışmak veya ertelenen görevleri tamamlamaya çalışmak kişilerin uyku düzeninde bozulmalara neden olur.
- Suçluluk ve pişmanlık hissi yaratabilir. Kişi yapması gerekenleri ne kadar çok ertelerse kendisini de eleştirmeye o kadar meyilli hale gelir.
- Kişinin özgüvenini olumsuz yönde etkiler. Çünkü işi ertelediği için iş bitirme hazzını yaşayamaz. Bu da kişinin sorumluluklarını yerine getirmeyen başarısız bir insan imajı yaratır.
- Sürekli erteleme davranışı sadece iş konusunda değil insanlarla olan ilişkileri de olumsuz etkiler. Ortak sorumluluklarının veya verilen sözlerin yerine getirilmemesi kişinin çevresinde güvenilir olmayan bir imaj yaratmasına sebebiyet verir.
- Kişisel ve kariyer hedeflerine ulaşmakta kişinin zorlanmasına neden olur.
Erteleme ile Tembellik Arasındaki Fark Nedir?
Erteleme ve tembellik genelde birbirinin aynısı gibi görünür. Oysa her ikisi de birbirinden oldukça farklı kavramlardır. Sürekli erteleme alışkanlığı kişinin yapması gereken bir işi gerçekleştirmek için niyeti olsa da çeşitli nedenlerle yapmamasıdır. Tembellik ise bir işi yapmak için isteğinin olmaması halidir. Her iki kavram arasındaki farkları şu tablodan daha net görülebilir:
| ÖZELLİK | ERTELEME DAVRANIŞI | TEMBELLİK DAVRANIŞI |
| Temel durum | Kişi yapılması gereken işi bilerek sonraki zamana erteler. | Tembel kişi iş için gerekli çaba göstermez. |
| İşi yapma isteği | Kişi çoğu zaman işi yapmaya isteklidir. Fakat işe başlamakta güçlük çeker. | Kişinin işe başlama isteği ya çok düşüktür ya da hiç yoktur. |
| Nedeni | Kaygı ve mükemmeliyetçilik, başarısız olma korkusu, dikkatin dağınık olması | İsteksizlik ve motivasyon düşüklüğü en temel nedenleridir. |
| Son dakika durumu | Çoğu zaman vakit daraldığında işi yapar. | Vakit daralsa dahi yapmak istemeyebilir. |
| Sonucu | Stres ve suçluluk hissi duyar. | Sorumluluk yerine getirilmemesine ve üretkenliğin azalmasına sebep olur. |
| Kontrol | Kişi ertelediğinin farkındadır. | Kişi davranışını bir sorun olarak görmez. |
Erteleme Alışkanlığından Nasıl Kurtulurum?
Erteleme davranışından kurtulmak için kişinin öncelikle neden ertelediğini fark etmesi gerekir. Özellikle kendine sorması gereke soru erteleme alışkanlığından nasıl kurtulurum olmalıdır. Her ertelemenin altında aynı neden bulunmadığını söylemek gerekir. Bazı kişiler genellikle zor ve sıkıcı işleri yapmadıkları için erteleyebilir. Bazıları ise mükemmeliyetçilik duygusu veya başarısız olma korkusu nedeniyle işleri erteleyebilir. Erteleme alışkanlığından kurtulmak için şu yöntemleri kullanabilirsiniz:
- İşleri küçük parçalara bölebilirsiniz. Özellikle çok büyük ve karmaşık görünen görevleri küçük adımlara ayırdığınızda daha kolay bir şekilde bitirebilirsiniz.
- Sürekli erteleme davranışında bulunuyorsanız öncelikle işi bitirmeye değil işe başlamaya odaklanın.
- Her zaman önceliklerinizi ön planda tutun. Gün içerisinde tamamlanması gereken en önemli birkaç işi belirlediğinizde bu dağınıklığı azaltabilirsiniz.
- Bir işi yapabilmek için mutlaka onu yönetilebilir hale getirmelisiniz. Bir zaman sınırı koyduğunuzda kendinizi o işe daha iyi motive edebilirsiniz.
- Çevrenizdeki tüm dikkat dağıtıcıları azaltmalısınız. Telefon bildirimlerini kapatabilir ve sosyal medya kullanımını daha azaltabilirsiniz.
- Özellikle kusursuz iş yapma düşüncesinden uzaklaşmalısınız. İşi tamamlamaya çalışmak bu süreçte çok daha önemlidir.
- Kendinize daima gerçekçi hedefler koymalısınız. Uygulanması zor programlar çalışma motivasyonunuzu düşürebilir.
- Tamamladığınız her görevi işaretlemek bu süreçte motivasyonunuzu daha da artırır.
Erteleme Alışkanlığından Kurtulmak İçin Neler Yapılabilir?
Günlük yaşamda küçük değişiklikler yaparak erteleme konusundaki probleminizi yavaş yavaş çözebilirsiniz. Çünkü erteleme alışkanlığından kurtulmak bir anda olmayabilir. Çünkü kişiler bu süreçte erteleme durumunu artık kronik hale getirmiştir. Öncelikle kişinin dikkat etmesi gereken konu bir işi ertelediğinde kendini suçlamayı bırakmalıdır. Aynı zamanda bu davranışı tetikleyen nedenleri tek tek araştırmalıdır.
Erteleme alışkanlığından kurtulmak için gün içerisinde tamamlamanız gereken işler için bir öncelik listesi oluşturun. En acil ve bitmesi gereken işleri listenizin en başına koyun. Telefon ve sosyal medyayı sınırlandırın. Sürekli erteleme problemi olan kişilerin en büyük düşmanı telefon ve sosyal medya kullanımıdır. Bunun yanı sıra zamanlayıcı kullanmaya dikkat edin. Çalışma sırasında kısa molalar vermek her zaman için odaklanmanıza yardımcı olur. Kendinize çalışma konusunda her zaman gerçekçi hedefler koyduğunuzdan emin olmalısınız.
Erteleme alışkanlığından nasıl kurtulurum diye soruyorsanız erteleme nedenini mutlaka sorgulamanız gerekir. “Ben bu işi neden yapmak istemiyorum” sorusunun yanıtını bulduğunuzda o işi olan bakışınızda büyük oranda değişecektir. Hatta erteleme problemini ortadan kaldırmakta tek başınıza zorlanıyorsanız profesyonel destek almaktan çekinmemelisiniz.
Erteleme Döngüsünü Kırmak İçin Hangi Yöntemler Kullanılabilir?
Erteleme döngüsünü kırmak isteyen kişiler belli yöntemleri kullanabilirler. Öncelikle kişinin kendisini kaygı, başarısızlık korkusu gibi duygulardan arındırması gerekir. Bu süreçte farklı tekniklerle sürekli erteleme davranışını ortadan kaldırılabilir. Erteleme alışkanlığı döngüsünü kırmak için şu yöntemleri kullanabilirsiniz:
- Her zaman için kendinize bir eylem planı oluşturmalısınız. Her zaman belirli bir saatte işinizin başına geçmeli ve bu işi belirli zaman dilimi içerisinde bitirmeye odaklanmalısınız.
- Zaman zaman tersine bir planlama yapabilirsiniz. Örneğin işe ne zaman başlayacağınızdan çok ne zaman bitireceğinize odaklanabilirsiniz.
- Kendinize önceden verdiğiniz bir söz olmalı. Belirlediğiniz koşulu yerine getirmeden başka hiçbir aktiviteye geçmeyeceğiniz konusunda kendinizi şartlandırın.
- Çalışırken aynı ortamda sizinle birlikte çalışan birinin bulunması görevi yerine getirmeniz için önemli bir teşvik olabilir.
- Görevi kendiniz için çok daha cazip bir hale getirebilirsiniz. Hafif bir müzik dinlemek veya iş tamamlandıktan sonra kendinize güzel bir kahve hazırlamak ödüllendirici olabilir.
- Zihinsel olarak kendinizi işi yapmaya odaklamalısınız.
- Erteleme günlüğü tutabilirsiniz. Hangi işi ne zaman ve neden ertelediğinizi bir deftere not edebilirsiniz.
Erteleme Alışkanlığı İçin Ne Zaman Psikolojik Destek Alınmalıdır?
Sürekli erteleme davranışı kişilerin hayatını belirli oranda zorlaştırabilir. Böyle durumlarda eğer kişi kendi problemini çözmekte yetersiz kalıyorsa psikolojik destek alabilir. Fakat ara sıra ertelemenin her zaman problem olmadığını bilmelisiniz. Erteleme alışkanlığından nasıl kurtulurum sorusunun en basit yanıtı profesyonel destektir. Aynı zamanda bu süreçte farkındalık da önemlidir.
Günümüzde herkes belli işlerini belirli periyotlarda erteleyebilir. Bu nedenle tek başına bir psikolojik sorun olduğunu düşünmek doğru olmaz. Böyle durumlarda erteleme alışkanlığı süreklilik gösteriyorsa ve kişinin hem iş hem de özel yaşantısını olumsuz etkiliyorsa psikolojik destek almak gereklidir.
Sürekli erteleme problemi olan kişiler iş, eğitim ve gündelik sorumluluklarını aksattığında mutlaka bu alanda bir uzmana danışmalıdır. Aynı zamanda yapılan işler biriktiğinde kişi çok yoğun bir stres altına giriyorsa suçluluk ve başarısızlık hissi ile kendini yıpratıyorsa bu konuda uzmanlara danışabilir. Aynı zamanda işi yapmak istediği halde harekete geçme konusunda kendini yetersiz hissediyorsa veya erteleme ile birlikte yoğun kaygı veya depresif bir hissiyatı varsa psikolojik olarak destek alması gerekiyor.
Bu içerik Psikoloji Türkiye ekibi tarafından bilgilendirme amaçlı yazılmıştır. Tanı ve tedavi için doktorunuza başvurunuz.
