Adres: Çetin Emeç Bulvarı Cevizlidere Cad. No:3/3 Çankaya / Ankara +90 538 469 96 00
  1. Anasayfa
  2. Travma Sonrası Stres Bozukluğu
Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Travma Sonrası Stres Bozukluğu

  • 26 Ocak 2024
  • Beğeni
  • Görüntülenme
  • Yorum

Hayatın beklenmedik dönemlerinde karşılaşılan zorlu deneyimler, Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) gibi ciddi ruh sağlığı sorunlarına yol açabilir.

Kişinin yaşadığı travmatik olayı sürekli yeniden yaşaması, bu olaydan kaçınma çabaları ve artmış uyarılmışlık durumu belirtileri arasındadır. Her yaştan insanı etkileyebilir ve yaşam kalitesini ciddi ölçüde düşürebilir.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir?

Travma Sonrası Stres Bozukluğu, kişinin yaşadığı veya şahit olduğu ciddi travmatik olaylar sonrasında gelişen, aşırı korku, dehşet ve çaresizlik hissettiren bir ruh sağlığı sorunudur.

Travmatik olaylar, kişiler üzerinde derin psikolojik etkiler bırakabilen, genellikle ani ve beklenmedik durumlar olup, kişinin güvenlik ve esenlik duygusunu ciddi şekilde tehdit eder. Bu olaylar:

  • Doğal Afetler: Depremler, kasırgalar, seller, orman yangınları ve tsunami gibi büyük doğal olaylar.
  • İnsan Kaynaklı Travmalar: Savaşlar, terör saldırıları, silahlı çatışmalar, cinsel saldırılar, işkence ve diğer şiddet içeren eylemler.
  • Kazalar: Trafik kazaları, iş yerinde meydana gelen kazalar veya büyük endüstriyel kazalar.
  • Ciddi Sağlık Sorunları ve Tıbbi Durumlar: Ağır hastalıklar, ciddi yaralanmalar veya ameliyatlar, özellikle beklenmedik veya yaşamı tehdit eden durumlar.
  • Kişisel Kayıplar: Sevilen bir kişinin ölümü, ayrılık veya boşanma gibi derin kişisel kayıplar.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtileri

Travma sonrası stres bozukluğu belirtileri;  genellikle travmatik olaydan sonra ilk birkaç ay içinde ortaya çıkar, ancak bazen olaydan çok sonra da başlayabilirler. Kişiden kişiye değişiklik gösterse de genellikle dört ana kategoride toplanabilir:

  1. Travmayı Yeniden Yaşamak
  2. Kaçınma ve Uyuşma
  3. Artmış Uyarılmışlık
  4. Negatif Düşünce ve Duygu Değişimleri

Travmayı Yeniden Yaşama Belirtileri

  • Flaşbekler: Kişi, travmatik olayın sanki tekrar gerçekleşiyormuş gibi hissettiği anlar yaşayabilir. Bu, genellikle kontrol edilemeyen, yoğun ve canlı anılar şeklinde ortaya çıkar.
  • Kabuslar: Travmatik olayla ilgili rahatsız edici rüyalar görmek yaygındır. Bu kabuslar, kişinin uyku düzenini ve kalitesini bozabilir.
  • Anıları Tetikleyen Durumlar: Bazı durumlar, sesler, görüntüler veya kokular, kişinin travmatik olayı hatırlamasına ve yoğun duygusal tepkiler vermesine neden olabilir.
  • Rahatsız Edici Düşünceler ve Anılar: Kişi, istemsizce travmatik olayla ilgili düşüncelere ve anılara saplanabilir.

Kaçınma Belirtileri

  • Travma İle İlgili Durumlardan Kaçınma: Kişi, travmatik olayı hatırlatabilecek yerlerden, insanlardan veya aktivitelerden bilinçli olarak kaçınabilir. Örneğin, bir trafik kazası geçiren bir kişi, araba kullanmaktan veya yollardan kaçınabilir.
  • Duygusal Uyuşukluk ve İlgisizlik: Kişi, duygusal olarak kendini kapatmış hissedebilir ve günlük yaşamın normal aktivitelerine, hobilerine veya sosyal etkinliklere karşı ilgisini kaybedebilir.
  • Anılardan Kaçınma: Travmatik olayla ilgili düşünceler, konuşmalar veya anıları hatırlamaktan kaçınma eğilimi gösterilebilir.
  • Sosyal İzolasyon: Kişi, diğer insanlarla olan etkileşimlerinden kaçınabilir ve kendini sosyal ortamlardan soyutlayabilir.
  • Duygusal Düzleşme: Kişi, duygularını ifade etmekte zorlanabilir, sevinç veya mutluluk gibi pozitif duyguları az hissedebilir.

Artmış Uyarılmışlık Belirtileri

  • Aşırı Tetikte Olma: Kişi, sürekli olarak tehlike veya tehdit altında olduğunu hissedebilir. Bu durum, kişinin aşırı dikkatli ve sürekli olarak çevresindeki potansiyel tehditleri aramasına neden olabilir.
  • Kolayca İrkilme veya Sıçrama: Normalden daha düşük bir uyarana bile şiddetli bir tepki gösterme eğilimi. Örneğin, beklenmedik bir ses veya hareket karşısında aşırı derecede irkilme.
  • Uykusuzluk veya Rahatsız Uyku: Travmatik olaydan sonra uyku düzeninde bozulmalar, uykuya dalamama veya sık uyanma gibi sorunlar yaşanabilir.
  • Konsantrasyon Güçlükleri: Kişi, dikkatini toplamakta ve odaklanmakta zorlanabilir, bu da günlük aktivitelerde ve işte performans düşüklüğüne yol açabilir.
  • Sinirlilik veya Öfke Patlamaları: Kişinin sabrının azalması ve kontrol edilemeyen öfke patlamaları yaşaması mümkündür. Bu durum, kişisel ilişkilerde gerilimlere neden olabilir.

Negatif Düşünce ve Duygu Değişim Belirtileri

  • Olumsuz Kendilik Algısı ve Düşünceler: Kişi kendisiyle ilgili olumsuz düşüncelere sahip olabilir, kendini değersiz, suçlu veya utanmış hissedebilir.
  • Başkalarına Karşı Güvensizlik: Kişi başkalarına karşı güvenini kaybedebilir ve dünyayı tehlikeli bir yer olarak algılayabilir.
  • İlgi Kaybı veya Keyif Alamama: Daha önce keyif alınan aktivitelerden, hobilerden veya sosyal etkinliklerden ilgi kaybı yaşanabilir.
  • Umut Kaybı: Geleceğe dair umutsuzluk ve çaresizlik hissi, kişinin yaşam perspektifini olumsuz etkileyebilir.
  • Sosyal İzolasyon ve Yalnızlık Hissi: Kişi, sosyal ilişkilerden uzaklaşabilir ve kendini yalnız hissedebilir.
  • Duygusal Uyuşukluk: Kişi, duygularını ifade etmekte zorlanabilir ve genellikle duygusal olarak uyuşuk hissedebilir.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedenleri

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), genellikle ciddi bir travmatik olayın yaşanması sonucu ortaya çıkar.

Travmatik Olaylar: Ciddi fiziksel yaralanma, cinsel saldırı, savaş tecrübesi, doğal afetler, kazalar, terör eylemleri veya sevdiklerinin şiddetli zarar görmesi gibi ağır travmatik olaylar TSSB’nin başlıca nedenlerindendir.

Kişisel Özellikler: Kişinin yaşadığı travmatik olaya verdiği tepki, önceki ruh sağlığı durumu, ve genel stresle başa çıkma becerileri TSSB gelişme riskini etkileyebilir.

Aile ve Genetik Faktörler: Ailede TSSB veya depresyon, anksiyete gibi diğer ruh sağlığı sorunlarının varlığı, kişinin TSSB geliştirme olasılığını artırabilir.

Destek Sistemlerinin Eksikliği: Travmatik olay sonrası yeterli sosyal destek alamamak veya izolasyon, TSSB gelişim riskini artırabilir.

Çocukluk Dönemi Travmaları: Erken yaşlarda yaşanan travmalar (örneğin, çocukluk çağı istismarı) yetişkinlikte TSSB gelişme riskini artırabilir.

Mesleki Maruziyet: Askerler, polis memurları, itfaiyeciler ve acil tıp teknisyenleri gibi travmatik olaylara düzenli olarak maruz kalan meslek grupları, TSSB geliştirme riski daha yüksek olan bireylerdir.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Tedavisi

Travma sonrası stres bozukluğu tedavisi için psikoterapi , ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleri uygulanmaktadır. Bu tedaviler, travmatik olayın etkilerini azaltmaya ve genel yaşam kalitesini artırmaya yöneliktir.

Travma sonrası stres yönetimi tedavisi için psikoterapi yöntemleri.

Psikoterapi

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) tedavisinde psikoterapi, önemli bir rol oynar. Psikoterapi, travmatik olayların etkilerini azaltmaya, belirtileri hafifletmeye ve kişinin daha sağlıklı bir psikolojik duruma ulaşmasına yardımcı olmaktadır. TSSB tedavisinde kullanılan bazı psikoterapi yöntemleri şunlardır:

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT):

  • BDT, kişinin travmatik olayla ilgili olumsuz düşünce ve inançlarını tanımlamasına ve bunları daha sağlıklı ve gerçekçi düşüncelerle değiştirmesine yardımcı olur.
  • Travma odaklı BDT, özellikle TSSB semptomlarının üstesinden gelmeye yönelik tasarlanmıştır ve kişinin travmayla ilgili anılarını, duygularını ve düşüncelerini güvenli bir şekilde işlemesine olanak tanır.

EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme):

  • EMDR, göz hareketlerini ve diğer çift taraflı stimülasyonları kullanarak, travmatik anıların işlenmesini kolaylaştırır.
  • Bu terapi, kişinin travmatik anıları hatırlarken daha az rahatsız olmasını sağlar ve bu anıların zihindeki etkisini azaltmaya yardımcı olur.

Grup Terapisi

  • Grup terapisi, benzer deneyimlere sahip bireylerle destek ve anlayışın paylaşılmasını sağlar.
  • Grup üyeleri, birbirlerinin deneyimlerinden öğrenir ve travma sonrası yaşadıkları zorluklarla başa çıkmak için stratejiler geliştirirler.

Kısa Süreli Psikodinamik Psikoterapi:

  • Bu yaklaşım, travma sonrası semptomların altında yatan duygusal çatışmaları ve sorunları keşfeder.
  • Terapist, kişinin geçmiş deneyimleri ve bu deneyimlerin şimdiki duygusal durumu üzerindeki etkilerini incelemeye yardımcı olur.

Aile Terapisi

  • TSSB olan bireyin ailesi, tedavi sürecinin önemli bir parçası olabilir.
  • Aile terapisi, aile üyelerinin travmanın etkilerini anlamalarına ve sevdiklerine nasıl destek olabileceklerini öğrenmelerine yardımcı olur.

Her psikoterapi yöntemi, kişinin ihtiyaçlarına, kişilik yapısına ve spesifik travma deneyimlerine göre uyarlanabilir. Profesyonel bir terapist en uygun terapi yöntemini belirlemeye ve kişiye özel bir tedavi planı oluşturmaya yardımcı olur. TSSB tedavisinde psikoterapi, kişinin travmayı işlemesine, semptomlarını yönetmesine ve hayatına daha sağlıklı bir şekilde devam etmesine olanak tanır.

İlaç Tedavisi

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) tedavisinde ilaç kullanımı, psikoterapi ile birlikte veya bazı durumlarda tek başına etkili bir yöntem olabilir. İlaçlar, genellikle belirtilerin şiddetini azaltmaya ve kişinin günlük yaşamını daha rahat sürdürebilmesine yardımcı olmaktadır.

Antidepresanlar:

  • Seçici Serotonin Geri Alım İnhibitörleri (SSRI’lar): Depresyon ve kaygı semptomlarını hafifletmekte etkilidir.
  • Serotonin-Norepinefrin Geri Alım İnhibitörleri: SNRI’lar, hem depresyon hem de kaygı semptomlarını hafifletmeye yardımcı olabilir.

Anksiyete Düşürücü İlaçlar:

  • Kısa süreli kullanımlarda, kaygı ve stres semptomlarını hafifletmek için benzodiazepinler gibi anksiyete düşürücü ilaçlar reçete edilebilir. Ancak, bu ilaçların bağımlılık yapma potansiyeli olduğu için uzun süreli kullanımları önerilmez.

Diğer İlaçlar:

  • Mood Stabilizatörleri ve Atipik Antipsikotikler: Bazı durumlarda, duygudurum stabilizatörleri veya atipik antipsikotikler, özellikle diğer tedavi yöntemlerine yanıt vermeyen vakalarda kullanılabilir.
  • Uyku Yardımcı İlaçlar: Uyku sorunları TSSB ile ilişkiliyse, uyku kalitesini artırmak için kısa süreli uyku ilaçları reçete edilebilir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) tedavisinde, profesyonel tedaviye ek olarak, yaşam tarzı değişiklikleri de önemli bir yer tutar. Bu stratejiler, kişinin günlük yaşamını iyileştirmeye, stresi azaltmaya ve genel esenliği artırmaya yardımcı olabilir. İşte bazı öneriler:

  1. Düzenli Fiziksel Aktivite:
  • Egzersiz, stresi azaltmaya ve ruh halini iyileştirmeye yardımcı olabilir.
  • Yürüyüş, koşu, yüzme, yoga veya diğer hafif egzersizler, endorfin salınımını artırarak pozitif hisler yaratabilir.

Sağlıklı Beslenme:

  • Dengeli ve sağlıklı bir diyet, genel sağlık ve esenlik üzerinde olumlu etkiler yaratır.
  • Taze meyve ve sebzeler, tam tahıllar ve protein açısından zengin gıdalar, enerji seviyelerini ve konsantrasyonu artırabilir.

Yeterli Uyku:

  • İyi bir uyku düzeni, ruh halini ve stres seviyelerini düzenlemeye yardımcı olur.
  • Uyku hijyenini iyileştirmek için düzenli uyku saatleri, rahatlatıcı bir yatmadan önce rutini ve uyku ortamının iyileştirilmesi önemlidir.

Farkındalık ve Meditasyon:

  • Zihinsel farkındalık ve meditasyon, stres yönetimi ve duygusal dengeyi geliştirebilir.
  • Günlük kısa meditasyon seansları veya mindfulness egzersizleri, zihni sakinleştirmeye ve anın farkında olmaya yardımcı olabilir.

Sosyal Destek:

  • Dostlar, aile üyeleri ve destek gruplarından alınan destek, iyileşme sürecinde büyük bir fark yaratabilir.
  • Sosyal etkileşimler, yalnızlık hissini azaltabilir ve pozitif duyguları artırabilir.

Hobiler ve İlgi Alanlarına Yönelme:

  • Yeni bir hobi edinmek veya eski bir ilgi alanına geri dönmek, zihni meşgul etmeye ve pozitif hisler yaratmaya yardımcı olabilir.
  • Sanat, müzik, bahçecilik veya yazma gibi yaratıcı faaliyetler, duyguları ifade etmek için faydalı olabilir.

Alkol ve Uyuşturucudan Kaçınma:

  • Alkol ve uyuşturucu kullanımı, TSSB semptomlarını kötüleştirebilir ve iyileşme sürecini engelleyebilir.
  • Paylaş: