Trigger warning (tetikleyici uyarı), travma, şiddet, istismar veya benzeri hassas konular içeren içerikler öncesinde kullanıcıyı bilgilendiren bir uyarıdır. Kişinin karşılaşacağı içerik hakkında önceden bilgi edinmesini ve içeriğe devam edip etmeyeceğine bilinçli şekilde karar vermesini amaçlar.
Trigger warning (Tetikleyici Uyarı) istismar, travma, şiddet gibi durumlara maruz kalan bireyleri paylaşılan içerik konusunda bilgilendirmeyi amaçlayan uyarıdır. Amacı okuyucunun ya da izleyicinin içeriği görmek için devam edip etmeme kararını kendisinin vermesini sağlamaktır. Tetikleyici uyarı sayesinde kişiye kendini hazır hissetmediği içeriklerle karşı karşıya kalmaması için seçim şansı sunar.
Trigger warning nedir sorusu özellikle sosyal medya, akademik içerikler ve blog yazıları gibi paylaşımlar açısından önemlidir. Sosyal mecralarda hemen her kesim için içerik paylaşılıyor. Fakat bu içeriklerin her biri herkes için uygunluk taşımayabiliyor.
Travma geçmişi olan kişilerin bu tarz içeriklere maruz kalmaması için en başa eklenen bu uyarı kişilerin duygusal ve zihinsel olarak içeriğe hazırlanmasına yardımcı oluyor. Kişi uyarıyı gördüğünde hiç açmadan geçme seçimini de yapabiliyor.
Trigger Warning Nedir?
Tetikleyici uyarı anlamına gelen TW, medya içeriklerinin başında yer alarak bireylerde hassas durum yaratacak konular hakkında verilen uyarıdır. Burada içeriği tamamen engellemek yerine kullanıcılara görme ya da görmeme açısından bilinçli bir tercih hakkı verir. Bu uyarılar kişilerde ani panik atak, anksiyete krizi meydana gelmesini önleyebilir.
Kişilerin bir içerikte yoğun duygusal tepki ya da kaygı oluşturabileceği detaylar varsa bunların önceden belirtilmesi gerekir. Buna göre Trigger warning nedir sorusu ile ilgili olarak öne çıkanlar şunlardır:
- Tetikleyici uyarı hassas içerik barındıran paylaşımlara maruz kalmadan önce kişilerin hazırlanmasına yardımcı olur.
- Kişilere kontrollü seçim yapabilme imkanı sunabilir. İsterse paylaşımı izlemeye ya da okumaya devam edebilir isterse geri çekilebilir. Yani kişiye bilinçli bir şekilde içerik ile ilgili karar verebilme şansı sunar.
- Geçmişten gelen panik atak ya da anı patlaması (flashback) gibi durumların sınırlandırılmasına yardımcı olur.
- Yayıncı ve hedef kitle arasında daha saygılı bağ kurulmasına katkıda bulunabilir.
- Sosyal mecralarda genelde TW ya da CW kısaltmaları ile fark edilecek şekilde verilir.
- Metni ve görseli sansürlemez. Yalnızca öncesinde bilgilendirme yapar ve kullanıcıya erişim konusunda özgürlük vaat eder.
Trigger Warning Ne Demek?
Sosyal medya platformları gibi birçok dijital mecrada yapılan paylaşımlar zaman zaman kişilerde psikolojik etkiler ortaya çıkarabilir. Bu tarz psikolojik etkiler konusunda hem paylaşım yapan içerik üreticilerinde hem de sosyal medya kullanıcılarında farkındalık yaratmıştır. Travma, şiddet, taciz ya da kayıp gibi içeriklerin kişileri tetiklemesinin önüne geçmek için trigger warning kavramı ortaya çıkmıştır. Bu kavram özellikle sosyal mecralarda hızla yayılma göstermiştir. Peki trigger warning ne demek ve neden kullanılır?
Çeşitli travma çalışmaları çerçevesinden incelendiğinde tetikleyici uyarıların kişilerin duygusal anlamda kapasitesini desteklediği görülmüştür. Aynı zamanda kişinin gördüğü bir görsel ya da okuduğu içerikle travma risklerini azalttığı da düşünülmektedir. Son dönemde bazı akademik tartışmalar ise bu uyarıların kişiler üzerinde %100 koruyucu olup olmadığıdır. Tartışmaya konu olan ise bu uyarıların kişiler üzerinde zamanla kaçınma davranışlarını pekiştirebileceği ve kişinin bu durumlarla mücadele etme becerisini düşüreceğidir. Trigger warning bir yandan kişiyi psikolojik olarak korumayı hedeflerken bir yandan bireyin kırılganlığını artıran bir unsur olarak değerlendirilebilir.
Neden Bazı İçeriklerde Trigger Warning Yer Alır?
Tetikleyici uyarı çeşitli sosyal medya paylaşımları ve site içeriklerinin kullanıcılar üzerinde olumsuz etki yaratmaması için önceden kullanılan uyarıdır. Peki trigger warning nedir ve neden bazı içeriklerde yer almalıdır? Bu uyarının paylaşımlarda yer almasının en temel nedenleri arasında şunları saymak mümkündür:
- Şiddet, istismar ya da kaza türünden çok ağır tecrübeler yaşayan kişilerin geçmiş anılarının bir anda yenilenmesini önleyebilmek.
- Kullanıcı bu uyarıyı aldığında içeriğe devam edip etmeme kararını kendisinin vermesini sağlamak.
- Beklenmedik şekilde ortaya çıkabilecek ani kaygı krizlerini azaltabilmek. Stresin bir anda yükselmesine engel olabilmek.
- İçerik üreticilerinin kitlelerine gösterdiği saygıyı vurgulamak. Hassas konularda kontrollü ve etik bir yayıncılık anlayışı olduğunu göstermek.
- Psikolojik yönden hassas dönemlerden geçen bireyler için hem dijital hem de yazılı mecraları daha tahmin edilebilir hale getirmek.
Trigger Warning Gerçekten İşe Yarıyor mu?
Kişileri hassas içeriklerle karşılaşmadan önce hazırlık olanağı sunan trigger warning’in etkileri farklı açılardan tartışma konusu. Birtakım araştırmaların sonuçlarına bakıldığında bu uyarının hem olumlu hem de olumsuz etkileri olduğu söylenebilir. Olumlu yönlerden incelemek gerekirse bilinçli seçim imkanı sunar.
Kullanıcı hassas içeriği tıklamadan, izlemeden ya da okumadan önce bu uyarıyı aldığında dilerse devam eder dilerse tüketmeyi bırakır. Bir diğer olumlu yönü ise kontrol hissi vermesidir. Travma geçmişi olan bireyler kontrolün kendilerinde olduğunu düşünürler. Bir içerikte istismar, ölüm ya da travma gibi konular ele alınıyorsa trigger warning nedir ve gerçekten işe yarıyor mu soruları da önem kazanıyor.
Olumlu yönleri olduğu kadar tetikleyici uyarının tartışılan ve risk kabul edilen yönlerini de ele almak gerekir. Bu uyarılar önleyici olduğu kadar bireyin uyarının kendisini gördüğü anda beklenti anksiyetesi geliştirmesine neden olabilir. Devamında ise kişide kaygı seviyesinin yükselmesine sebebiyet verebilir. Bu açıdan bakıldığında herkeste işe yarar ya da yaramaz cevabını vermek mümkün olmayabilir.
Trigger Warning Hangi Durumlarda Kullanılır?
Tetikleyici uyarılar birçok sosyal mecrada, içerikte, kitap girişlerinde yer alabilir. Okuyucunun ya da izleyicinin ruhsal bütünlüğünü olumsuz etkileyecek içerik bulunan her paylaşımda ya da içerikte bulunması gerekir. Amacı ise kullanıcılara bu içeriklerle karşılaşmadan önce bilinçli olarak karar verme imkanı sunmasıdır. Sosyal medya içeriklerinde ve paylaşımlarında trigger warning ne demek sorusuyla birlikte bu uyarıların hangi durumlarda kullanılması gerektiği de merak edilenler arasındadır.
- Psikolojik, fiziksel ya da cinsel şiddet gibi durumlarını içeren anlatımlarda
- İntihar ve kendine zarar verme durumunun olduğu görsel ve metinlerde
- Ağır depresyon ve kriz içeren görsellerde
- Anoreksiya, bulimia gibi yeme bozukluğunun teşvikini artırabilecek içeriklerde
- Çok fazla kan içeren tıbbi görsellerde
- Ağır kaza sahnelerinde
- Salgın ve ölüm temalı içeriklerde
- Irkçılık ve homofobi gibi paylaşımlar bulunan içeriklerde
- Alkol ve uyuşturucu bağımlılığını konu alan paylaşımlarda
Sosyal Medya ve Dijital İçeriklerde
Sosyal medya platformları dijital paylaşımın en çok yapıldığı ortamlardır. Instagram, Facebook, TikTok ve daha birçok sosyal medya mecrası hemen her kesimden ve yaş grubundan kişiye kapılarını aralıyor. Bu kadar çeşitli insan selinin bulunması da içerik ve paylaşım zenginliği ortaya çıkarıyor. Fakat sosyal medya mecralarında paylaşılan her içerik her insana hitap etmiyor. Hatta bazı içerikler doğrudan kişilerin psikolojik ve duygu durumunu tetikleyebiliyor.
İnsanların psikolojik yönden olumsuz etkilenmemesi için birtakım içeriklerde gereken uyarıları önceden vermek gerekiyor. Trigger warning de tam olarak bu nedenle kullanılıyor. TW olarak kısaltılan bu uyarılar akış sırasında bir anda kullanıcının karşısına çıkabilecek hassas içeriklerde kullanılır. Böylece sosyal medya paylaşımında etik bir filtre görevi üstlenir.
| Tetikleyici uyarılar sosyal medya ortamlarında kontrolsüz olarak paylaşılan bilgiler konusunda kullanıcıya kontrol hissi verir. Fakat çok fazla ve gereksiz kullanılan uyarılar bir süre sonra etkisini yitirebilir. |
Hızlı tüketimin ve yapay zeka algoritmalarının yoğun olduğu bu alanda her zaman hazırlıklı olmadığımız içeriklerle karşılaşabiliriz. Trigger warning Instagram, Twitter gibi mecralarda paylaşımın başına TW ya da CW şeklinde eklenir. Kullanıcı hızlı kaydırma sırasında bu uyarı sayesinde paylaşımlara hazırlıksız şekilde yakalanmaz.
Dijital platformlar aynı zamanda topluluk kuralları gereğince kullanıcı bildirimi için şiddet ve kan gibi hassasiyet gerektiren durumlarda buzlama yapar. Kullanıcı bunu görmek isterse görüntüyü netleştirir. İçerik üreticileri kendi kitleleri ile daha sağlıklı şekilde iletişim kurmak için bu uyarıları metinlerinin başına ekleme gereği duyar.
Eğitim ve Terapi Ortamlarında
Eğitim ve terapi ortamlarında tetikleyici uyarı kullanımı bireylerin hem öğrenme hem de iyileşme sürecini doğrudan etkiler. Buradaki temel amaç kişileri tamamen korumak değildir. Aksine iletişimi daha güvenli zemin üzerine inşa etmektir. Trigger warning ne demek sorusuna eğitim açısından yanıt vermek gerekirse öğrenciye karşılaşabileceği hassas içerikler hakkında önceden bilgi vermektir.
Trigger warning’in eğitim alanındaki rolüne bakacak olursak birçok akademik müfredat içerisinde şiddet ve travma ögeleri görülebilir. Edebi eserlerden tarih kitaplarına kadar birçok kitabın ya da makalenin içerisinde bu ögelerle karşılaşılabilir. Eğitim alanında trigger warning kullanmak öğrenciyi zihinsel olarak içeriklere hazırlar. Yani öğretim elemanları ders öncesinde ne tür hassas konular belirttiğini öğrenciye yansıtır. Öğrenci zihinsel olarak bu derslere daha iyi odaklanabilir.
| Eğitimde kullanılan trigger warning’in amacı içeriği sansürlemek değildir. Müfredattan çıkarmak olarak da algılanmamalıdır. Tam tersine burada konunun sınıf ortamında daha bilinçli ve sağlıklı işlenebilmesi amacı taşır. |
Terapi ortamlarında genelde birçok psikoterapi otoritesi danışanların travmatik duygularla güvenli bir ortamda yüzleşmesini gerekli görür. Terapistler seans esnasında danışanını bir anda tetikleyecek olan adımlar atmaktan kaçınır. Bunun yerine üzerinde durulan konuyu önden paylaşır. Böylece danışanına kontrol hissi verir. Danışana sağlanan bu yaklaşım danışan ve terapist arasındaki ittifakı daha da güçlü hale getirir. Danışan seans esnasında kendisini daha güvende hisseder.
Terapist burada aşırı korunmacı bir tavır sergilemez. Çünkü danışanı güvende tutmak isterken fazla ileriye gitmek danışanın ilerleyen zamanlarda travmasına karşı psikolojik olarak dayanıklılık kazanmasını engelleyebilir. Hem eğitimde hem de terapide en temel unsur kişiyi içerikten kaçırmak değil onu bu sürece hazır hale getirebilmektir. |
Trigger Warning Neden Önemlidir?
Tetikleyici uyarı sosyal mecraları travması olan kişiler için daha güvenli hale getiren oldukça etik yaklaşımdır. Kişiler geçmişte birtakım sarsıcı olaylar yaşamış olabilir. Bu hassas süreçleri geride bırakmaya çalıştığında bir anda karşısına gelen tetikleyici görüntü ya da içerikle yeniden eski travmasını canlandırabilir. Bu tarz kaygılar çoğu kişiyi sosyal ortamlardan uzak tutuyor. Hem günlük rutine uyum sağlamak hem de sağlıklı ilişkiler kurmakta zorlanabiliyorlar.
Trigger warning gibi uyarılar ise kişilerin karşılarına gelen içeriklere karşı bir durup düşünme fırsatı veriyor. Tetikleyici uyarılar şu açılardan önemlidir:
- Ağır kaza ya da şiddet gibi sarsıcı durumları yaşayan kişilerin içeriği gördüğü anda eski anılarını canlandırmasını engeller.
- Bireyler içerikleri görme ve okuma konusunda tamamen kendi kararlarına göre hareket ederler. Yani bu kararı o anki ruh hallerine göre rahatlıkla alabilirler.
- Anksiyete krizini sınırlayarak zihinsel olarak içeriklere kendilerini hazırlama fırsatı verir.
- Çevresi, öğretmenleri ya da terapisti ile daha sağlıklı iletişim kurma imkanı doğar.
Trigger Warning Herkes İçin Gerekli midir?
Tetikleyici uyarı uygulamasının herkes için gerekliliğinden bahsetmek zor olur. Çünkü bireylerin psikolojileri ve olaylar karşısında verdikleri tepkiler birbirinden farklıdır. Aynı zamanda kişilerin içeriklere yaklaşımları ve bunları ne kadar tükettikleri de değişiklik arz eder. Tüm kullanıcılar açısından zorunlu bir ihtiyaç olmayabilir. Fakat belirli kitleler ve durumlar için olması gereken uyarılardır.
Daha farklı bir açıdan bakmak gerekirse travma geçmişi olan kişileri ele aldığımızda kişilerin geçmişinde çok ağır travmalar olabilir. Bireyler bu travmalarını tetikleyen durumla karşılaştığında nasıl tepki vereceğini kestiremeyebilir. Fakat trigger warning bu aşamada bireye kontrol hissi verir. İçeriği açtığında, izlediğinde ya da okuduğunda ne ile karşılaşacağını görme imkanı verir.
Hiçbir travması ya da psikolojik yönden zor bir geçmişi olmayan bireyler açısından ise tetikleyici uyarılar çok gerekli değil. Fakat yine de bazı kişiler içerikleri görme ya da okuma konusunda seçici olabiliyor. Travması olmayan fakat içerik seçiciliği olan kişiler için yine uyarı olarak kullanılması ön bilgi edinmelerini sağlar.
Bir diğer önemli detay ise tetikleyici uyarıların bazı kişilerde ters tepki yapabileceği durumudur. Yani uyarının kendisi dahi kişi üzerinde beklenti anksiyetesine neden olabilir. Kişi daha içerikte yer alan durumla karşılaşmadan bir kaygı ve stres yaşamaya başlar. Bu durum onun için olumlu bir etki meydana getirmez.
Trigger Warning ve Content Warning Aynı Şey mi?
Content warning ve tetikleyici uyarı genelde birbirinin yerine kullanılan ve çok karıştırılan iki terimdir. Fakat çok benzer olan bu iki terim arasında birtakım farklılıklar bulunmaktadır. Content warning çok daha genel bir ifade olarak açıklanabilir. Trigger warning ise dar ve özel durumlar için içerik uyarısıdır. Her iki kavram arasındaki farklılıkları şu şekilde açıklamak mümkün olur:
| KARŞILAŞTIRMA ÖZELLİĞİ | CONTENT WARNİNG (içerik uyarısı) | TRİGGER WARNİNG (tetikleyici uyarı) |
| Amaç | İçerikte yer alan konu ve tema hakkında okuyucuya genel bilgilendirme yapmaktır. | Travmatik ve hassas durumları tetikleyecek unsurlara karşı kişiyi korumaktır. |
| Hedef kitlesi | Hassas konulardan rahatsızlık duyabilecek genel okuyucu ya da izleyici kitleyi hedef alır. | Belirli durumlara karşı hassas olan ya da travmatik durumu olanları hedefinde tutar. |
| Kapsamı | Şiddet ve argolu dil gibi detaylar hakkında uyarı verir. | İntihar ya da istismar gibi kişilerde ağır travmaları tetikleyebilecek durumlara karşı uyarır. |
| İfade Şekli | Tamamen nötr ifade vardır. İçeriği tanımlar. | Direkt ve uyarıcı ifadesi vardır. |
| Kullanıcıların tepkileri | Kullanıcı içeriği inceleme kararını kendisi verir. | Psikolojik sınırlar çizerek kaygı ya da panik krizlerini önleme yoluna gidebilir. |
Travmatik İçerikler Sizi Yoğun Şekilde Etkiliyorsa Ne Yapabilirsiniz?
Travma sonrası stres bozukluğu olan bireyler travmatik içerikler ile karşılaştıklarında daha hassas bir davranış sergileyebilirler. Bu tarz içerikler kişilerin zihinsel dengesini bozabileceği gibi duygu durumunu da olumsuz etkileyebilir. Kişiler bu tarz hassas durum ortaya çıkarabilecek içerikler karşısında şu adımlardan yararlanabilir:
- Bir içerik karşınıza geldiğinde içeriği okumadan ya da izlemeden önce trigger warning ve content warning uyarılarını okuyun. Kendinizi hassas hissettiğiniz bir dönemdeyseniz bu etiketlerin olduğu içerikleri bir süre incelemeyin.
- Trafik haberleri gibi sizi yıpratacak her türlü sarsıcı durum ya da görselden kendinizi bir süre kısıtlayın. Sosyal medyanıza da bu tarz kısıtlamalar getirin.
- Hassas içerikten sonra eğer stres bozukluğu yaşıyorsanız ve kaygınız artıyorsa nefes egzersizleri yapın. 5-4-3-2-1 topraklama tekniği gibi sizi odaklanmaya yönlendirecek egzersizleri deneyin.
- Sosyal medya ortamlarında sizleri neyin tetiklediğini çok iyi bilin. Algoritmalarınızı da mutlaka bu tarz içeriklerden uzak tutun.
- Olabildiğince tepkilerinizi normalleştirmeye çalışın. Hassas olduğunuz konularda üzülmeniz, kaygı hissetmeniz çok doğaldır. Bu hisleri bastırmak yerine yakınlarınızla paylaşın. Gerekiyorsa uzman psikologdan destek alın.
Bu içerik Psikoloji Türkiye ekibi tarafından bilgilendirme amaçlı yazılmıştır. Tanı ve tedavi için doktorunuza başvurunuz.
