Kronik stres, kişinin uzun süre stres yaratan durumlara maruz kalması sonucu kendisini sürekli zihinsel ve fiziksel baskı altında hissetmesidir. İş yoğunluğu, ekonomik sorunlar, ailevi problemler ve belirsizlikler kronik strese yol açabilir. Uzun süre devam ettiğinde uyku, odaklanma, iş performansı ve sosyal ilişkiler üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir.
Kronik stres nedir, stresin uzun süre devam etmesi halinde kişinin kendisini sürekli baskı altında hissetmesi ile ortaya çıkan psikolojik durumdur. İş yoğunluğundan, ailevi problemlerden ya da maddi kaygılardan dolayı ortaya çıkabilir. Birçok nedene dayalı olabileceği gibi kişileri hem ruhsal hem de fiziksel açıdan olumsuz etkiler. Sürekli gergin hissetme hali ve zihni toparlamakta güçlük yaşanması kişi üzerinde yarattığı durumlardandır.
Kronik stres yaşayan kişi zamanla baş ağrısı ve dikkat dağınıklığı gibi şikayetlerde bulunabilir. Böyle durumlar kişinin yaşam kalitesini de olumsuz yönde etkiler. Bundan dolayı eğer kişi yoğun stres altında hissediyorsa kronik stres nedir, belirtileri ya da yaşamı etkileme biçimlerini bilmelidir.
Uzun süre devam eden stres kişinin hem iş hem de sosyal yaşantısında birtakım sorunlara neden olur. İş hayatında verimliliği azalırken özel yaşantısında ve iş ortamlarında insanlarla olan tüm iletişiminde bozulmalar meydana gelir. Kronik stres nedir, nasıl ortaya çıkar, kimleri etkiler sorularının tüm yanıtlarını yazımızın devamından okuyabilirsiniz.
Kronik Stres Nedir?
Kronik stres kişinin stres yaratan durumlara uzun süre maruz kalması sonrasında yaşadığı zihinsel, fiziksel baskı altında hissetme durumudur. Normal zamanlarda kişinin yaşadığı stres geçicidir. Fakat kronik stres nedir diye sorduğunuzda bunun çok daha kalıcı bir sorun olduğu söylenebilir.
Kronik stres ne demek sorusunun yanıtı olarak kişinin gündelik hayatta sürekli devam eden ve rahatlamaya engel olan rahatsızlık halidir. İş yoğunluğunun ve ekonomik sorunların beraberinde getirdiği problemlerden ilişki problemlerine kadar her durum kişinin gelecek ile ilgili belirsizlikler yaşamasına neden olur. Bu da bir süre sonra kronik stres haline dönüşür. Kronik stres nedir sorusunun yanıtını şu maddelerle daha iyi anlamak mümkün olur:
- Kişi kronik düzeyde stres yaşıyorsa ne kadar dinlenirse dinlensin bitkin ve enerjisi düşük hisseder.
- Uykuya dalmakta güçlük çeken kişi aynı zamanda geceleri çok sık uyanır.
- Odaklanmada ve karar vermede çok ciddi sorunlar yaşar.
- Kişi çok kolay bir şekilde öfkelenebilir. Küçük sorunlar bu kişi için daha da büyük görünür.
- Baş ağrısı ya da kas gerginliği gibi durumlar yaşayabilir.
| Kronik stres belirtileri uzun süre devam ettiğindei yaşam kalitesi bir hayli düşer. Bireylerin önce stresin nedenlerini değerlendirmesi sonrasında da bu alanda uzman bir hekimden destek alması gerekebilir. |
Kronik Stres En Çok Kimleri Etkiler?
Çağımızın en büyük problemlerinden birisi yoğun stresin hakim olduğu hayatları sürdürmeye çalışmamızdır. Gerek iş ortamları gerekse ev ve aile ortamları birçok sorunla karşılaşılan alanlardır. İlişkide yaşanan sorunlar dahi kişilerin çok ciddi stres durumu yaşamasına neden olabiliyor. Böyle durumlarda stres kişinin hayatında kalıcı hale gelebiliyor. Kronik stres nedir kimleri çok etkiler sorularına yanıt arayan kişi sayısının fazla olması da bundan dolayıdır.
Her geçen gün daha fazla kişi kronik stres problemi ile baş etmek durumunda kalıyor. Özellikle yoğun tempoda çalışanlar bu problemin ana odağında olan kişilerdir. Uzun çalışma saatlerinin beraberinde gelen iş yükü fazlalığı kişilerde stresin kalıcı hale gelmesine neden olabiliyor. Bunun yanında hasta ya da çocuk bakmak zorunda olan kişilerde de stres kronik hale gelebilir. Bakım sorumluluğu kişilerin kendilerine bakamamalarına neden olur. Kişilerin maddi alanda sorunları varsa yine uzun süreli olarak stres yaşamaları mümkün hale gelebilmektedir. Kronik stres ne demek ve kimleri etkiler diye sorduğunuzda sınava girecekler, akademik başarı beklentisi olanlar bu listede yer alabilecek kişilerdir.
Sürekli çatışma halinde olan kişiler kronik stres geliştirebilirler. Taşınma ve iş değişikliği gibi durumlar dahi kişilerin hayatlarının belirli dönemlerinde stres yaşamalarına neden olabilir. Fakat bu sorun yalnızca belirli bir gruba özgü gibi düşünülmemelidir. Kronik stres nedir sorusunun yanıtını çalışan, çalışmayan, öğrenci, emekli gibi toplumun birçok kesiminden kişi araştırmaktadır.
Hangi Durumlar Kronik Strese Yol Açabilir?
Kronik stres tek bir olaya bağlı olarak ortaya çıkan bir durum değildir. Bu problemin ortaya çıkışı genelde kişiden kişiye değişebilir. Günlük yaşamda kişinin yaşadığı sorunların devam etmesi, belirsizlikler yaşanması bir süre sonra fiziksel ve zihinsel olarak kendini tükenmiş hissetmesine neden olabilir. Bu durum kişilerde kronik stres belirtileri ortaya çıkarabilir. Genelde kronik hale gelen strese neden olabilen durumlar şunlardır:
- Kişinin sürekli yoğun iş temposu içerisinde olması, iş yükünün her geçen gün artması stresin kronik hale gelmesine neden olabilir.
- Borç ve gelir yetersizliği gibi durumlar yanında işsizlik ve gelecek kaygıları kronik stresin tetikleyicileri arasında yer alıyor.
- Ailevi sorunlar kişilerin stres düzeyini artırabilir. Özellikle aile içerisindeki anlaşmazlıklar, bakım sorumlulukları kişilerin stresini artıran durumlardandır.
- Sağlık problemleri de stres ve kaygıyı artırabilir. Kişi uzun süren bir hastalığa maruz kaldıysa bu durum stresin artmasına neden olabilir.
- İş, eğitim ve ekonomik durum bu süreçte önemli faktörlerdendir. Yaşam koşulları hakkında da sürekli belirsizlik yaşanması stresin devam etmesinde temel bir etkendir.
- Yoğun yaşam temposu olan ve uyku ya da kişisel gereksinimlerine vakit bulamayan kişiler aşırı stres yaşayabilir.
Kronik Stres ile Geçici Stres Arasındaki Fark Nedir?
Stres başlı başına kişinin günlük yaşantısını olumsuz yönde etkileyen bir tepkidir. Doğal bir tepki olsa da uzun süre devam etmesi kişiyi fizyolojik ve psikolojik açıdan olumsuz yönde etkiler. Geçici stres durumu belirli bir olay ya da durum karşısında ortaya çıkmaktadır. Bu açıdan kronik stres nedir sorusunun yanıtını geçici stres ile karıştırmamak gerekiyor.
Kısa süreli yaşanan stres durumu genelde ciddiye alınacak bir durum değil. Günün belirli anlarında yaşanan geçici stres bir iki saat ya da anlık olarak geçer. Kişi sonrasında normale dönerek hayatına devam eder. Fakat kronik stres bozukluğu durumu kişinin hayatını büyük ölçüde etkisi altına alır. Her iki stres durumunun arasındaki farkları şu tabloda daha kolay görebiliriz:
| GEÇİCİ STRES DURUMU | KRONİK STRES DURUMU |
| Belirli bir olay ya da durum karşısında birden ortaya çıkar. | Uzun süre devam eden stres nedenleri ile doğrudan ilişkilidir. |
| Genelde kısa süren bir stres durumudur. | Haftalar hatta aylar sürebilir. |
| Stres kaynağı ortadan kalkarsa kişinin de yaşadığı baskı azalır. | Stres kaynağı sürekli devam eder. Bu da kişinin rahatlamasını engeller. |
| Günlük yaşantıyı kısa süreli olarak etkiler. | İş ve sosyal yaşam, uyku ve günlük aktiviteleri belirgin olarak etkiler. |
| Önemli bir iş görüşmesi ya da sınav öncesinde görülebilir. | İş baskısı, ekonomik problemler gibi kalıcı durumlarda kendini gösterir. |
Kronik Stres Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?
Kronik stres kişilerin gündelik yaşantısını birçok yönden olumsuz etkiler. Kişi kendisini hem gergin hem de endişeli hisseder. Buna ek olarak birçok konuda kendini sürekli tetikte hisseder ve zihinsel olarak yorgun düşer. Yeteri kadar dinlenemez ve uyku düzeninden iş performansına kadar her alanda kendini rahatsız hisseder.
Kronik olarak ortaya çıkan stres durumu kişinin hem fiziksel hem de psikolojik olarak olumsuz etkilenmesine neden olur. Sürekli stres altında olmak kişileri gün boyu yorgun hissettirir. Huzursuz ve gergin hissetmesine neden olur. Bu durum da hayatının büyük bir kısmına, zamanla tamamına olumsuz yönde yansır. Uzun süre devam ettiğinde yaşam motivasyonunu kaybetmeye başlar. Kronik stresin günlük yaşam üzerindeki etkilerine baktığımızda şunları görebiliriz:
- Yaşam enerjisini kaybedebilir. Kendisini hem yorgun hem de isteksiz hissedebilir.
- Hayattan keyif alamaz hale gelebilir.
- Günlük planlarını aksatmaya başlayabilir.
- İş ve okul performansında düşme meydana gelir.
- Sosyal ilişkileri etkiler ve fiziksel olarak şikayetlere neden olur.
| Kronik stres nedir sorusunun yanıtını araştırırken gündelik hayattaki etkilerine de bakmak gerekiyor. Bu etkiler kişiden kişiye değişebilir. Stres uzun süre devam ettiğinde hayatı büyük ölçüde olumsuz etkiler. Böyle zamanlarda profesyonel destek almak gerekir. |
Kronik Stres Vücutta ve Zihinde Neler Değiştirir?
Vücut ve zihin sağlığı açısından kişinin kendini rahat ve huzurlu hissetmesi gerekir. Stres ise uzun sürede devam ettiğinde hem vücutta hem de zihinde kalıcı hasarlara neden olur. Normal stres karşısında vücut kısa süreli olarak uyanık ve hazırlıklı hale gelse de bu durumun kalıcı olmaması gerekiyor. Stres sürekli hale gelirse bu durum sistemin aktif kalmasına neden olur. Kişi kendini sürekli yorgun hisseder ve zihinsel olarak ise tükenmişlik yaşar.
Kronik stres bozukluğu olan kişiler kaslarında gerginlik hissi duyabilir. Boyun, sırt ve omuz bölgelerinde sürekli ağrılar ve kasılmalarla baş etmek durumunda kalabilir. Kişinin uyku düzeninde bozulmalar ortaya çıkabilir. Sindirim sistemi olumsuz yönde etkilenebilir. Bu durum hem karın ağrısına neden olabilir hem de bağırsak düzenini etkileyebilir. Yaşam enerjisinde azalma görülebilir ve gün boyunca kişi yorgun ve halsiz hissedebilir. Kalp ve dolaşım sistemini de olumsuz etkileyebilir. Kişilerin kan basıncını ve kalp atış hızını artırabilir.
Zihinsel olarak ise kronik stres kişilerde birçok olumsuz duruma neden olabilir. Dikkat ve konsantrasyon güçlüğü bunlardan bazılarıdır. Kişi unutkanlık ve karar verme zorluğu yaşayabilir. Bunun yanında tahammülsüzlük artış gösterebilir ve sinirlilikte artış olabilir. Kişi zamanla motivasyon kaybı yaşayabilir ve zihinsel olarak daha yorgun hissedebilir. Gündelik hayatı belirgin bir şekilde etkilemeye devam eden stres durumunda uzman desteği almaktan kaçınılmaması gerekir.
Kronik Stres Zamanla Hangi Sonuçlara Yol Açabilir?
Kronik stres durumu uzun bir süre devam ettiği takdirde kişilerde zihinsel ve psikolojik olarak birtakım olumsuz etkiler ortaya çıkarır. Vücudun stres yanıtının sürekli olarak aktif olması halinde günlük yaşam büyük oranda aksamaya başlar. Her ne kadar bu etkilerin şiddeti kişiden kişiye değişse de uzun bir süre kontrol altına alınamaması kişilerin hayatında olumsuz etkiler bırakabilir. Kronik stres nedir zamanla hangi sonuçlara yol açabilir soruları karşısında şu cevapları vermek mümkündür:
- Duygusal değişimler yaşamaya başlar. Çevresine karşı gösterdiği tahammülsüzlük yakınlarının kendisinden uzaklaşmasına neden olabilir.
- Günlük görevleri tamamlamak dahi oldukça zorlaşabilir.
- Fiziksel olarak kişilerde sırt bölgesinde omuz ve boyun kısmında gerginlik ve ağrılar giderek şiddetlenir.
- Mide ağrıları ve bağırsak düzenindeki olumsuz değişimler yine kronik strese bağlı olarak ortaya çıkar.
- Kişinin genel sağlığı üzerinde bir takım olumsuz etkiler meydana gelir ve bağışıklık sistemi zayıflamaya başlar.
- Kronik stres artış gösterdikçe kişi zamanla yaptığı işlere karşı büyük bir isteksizlik duyar. Motivasyon kaybı yaşar ve duygusal olarak kendini yorgun hisseder.
Kronik Stres Önlenebilir mi?
Kronik stresi önlemek her zaman mümkün değildir. Fakat strese neden olan durumları erken fark etmek ve günlük yaşamda bunlarla başa çıkma yöntemlerini bilmek kişilerin kronik stresi hafifletmesinde önemli bir etkiye sahiptir. Bunun yanı sıra kronik strese ne iyi gelir denildiğinde çeşitli teknikleri bilmek stres yoğunluğunu hafifletebilir.
Yoğun bir iş temposu olan ailevi sorumlulukları fazla ve ekonomik problemleri süreklilik arz eden kişilerde genellikle kronik stresi azaltmak son derece zordur. Böyle durumlarda kronik strese ne iyi gelir yanıtını bildiğiniz takdirde hayatınızı stres bakımından daha iyi düzenleyebilirsiniz. Böyle durumlarda kronik stresin hayatınızda hakim olmaması için şu alışkanlıkları edinebilirsiniz:
- İlk olarak sizde stres yaratan tüm kaynakları belirlemelisiniz. Bu durum işinizin yoğunluğundan ve zorluğundan mı kaynaklanıyor yoksa ailenizin üzerinizdeki baskısından mı meydana geliyor?
- Düzenli uyumaya önem vermelisiniz. Yeterli ve düzenli uyku bedeninizi ve zihninizi daha kolay toparlamanıza yardımcı olur.
- Düzenli olarak yürüyüş yapmalısınız. Egzersizi ihmal etmemelisiniz. Hem yürüyüş hem de egzersiz kendinizi daha zinde ve iyi hissetmenize yardımcı olabilir.
- Dinlenmeye zaman ayırmalısınız. Gün içerisinde kısa molalar vermelisiniz. Keyif aldığınız aktivitelerle zaman geçirebilirsiniz.
- Sağlıklı beslenmeye özen göstermelisiniz. Hem düzenli hem de dengeli beslenmelisiniz. Genel enerji düzeyinin korunmasında sağlıklı beslenme son derece önemli bir yere sahiptir.
- Gerekiyorsa profesyonel destek almaktan çekinmemelisiniz. Günlük yaşama belirgin bir şekilde etkilemeye başlayan kronik stres için uzman desteği her zaman daha sağlıklı sonuç almanıza yardımcı olur.
Kronik Stresle Başa Çıkmak İçin Neler Yapılabilir?
Günlük yaşamda kişi genellikle kendinden uzak bir yaşam sürer. Çok fazla kendini dinlemeye vakit bulamaz. Bu da kronik stresin kişinin hayatına yerleşmesi için son derece önemli bir nedendir. Kronik stres nasıl geçer ya da bununla nasıl başa çıkabilirim sorularının yanıtını verebilmek için stresin kaynağının ne olduğunu bilmek gerekiyor.
Kronik stresle baş etmek istiyorsanız kendinizi dinlemeyi bilmelisiniz. Vücudunuzun verdiği tepkilere ve size normal gelmeyen durumları teşhis edebilmelisiniz. Böyle durumlarda yalnızca stresli dönemlerde değil günlük yaşamda da sürdürebileceğiniz birtakım alışkanlıklar oluşturmalısınız.
Örneğin uyku düzeninize çok dikkat etmelisiniz. Stresli olduğunuz dönemlerde uyku kaliteniz düşebilir. Bu durum zamanla kronikleşerek hayatınızda çok büyük bir stres yükü meydana getirebilir. Aynı zamanda kronik stresle başa çıkmak istiyorsanız nefes ve gevşeme egzersizleri yapmalısınız.
Kronik stres nasıl geçer sorusunun bir başka yanıtı ise kontrollü nefes tekniklerini bilmektir. Haftanın belirli günlerinde meditasyon yapmalı ve gevşeme teknikleri ile vücudunuzun kaslarını hafifletmelisiniz. Bunun yanı sıra çevrenizdeki insanlarla stres faktörünü konuşmalısınız. Sizin neyin strese soktuğunu güvendiğiniz kişilerle paylaştığınızda onların sizlere verebileceği öneriler hayatınızda bazı şeyleri anlamanıza yardımcı olabilir. Bunun yanı sıra eğer hareketsiz bir yaşam sürüyorsanız mutlaka düzenli hareket etmeye önem verin.
Kronik Stresle Yaşarken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Kronik stresle yaşayan kişi zamanla bu stresin belirtilerini hayatında normalleştirmeye başlar. Yani kendisini sürekli olarak yorgun hisseder. Bu durum uzun süre devam ettiğinde kesinlikle göz ardı edilmemesi gerekir. Kronik stresle yaşarken şunlara önem vermelisiniz:
- Kişinin stres kaynaklarını fark etmesi ve bedeninin de vermiş olduğu sinyalleri takip etmesi büyük bir önem taşır.
- Yaşam düzeninde özellikle küçük değişiklikler yapması ve süreci daha sağlıklı bir şekilde yönetmesi önemli bir faktördür.
- Kronik stresle yaşarken kişinin dikkat etmesi gereken en temel konu uyku düzenine dikkat etmesidir. Her gün yetişkin bir bireye yetecek kadar uyuması gerekir. Uyku sorunları uzun süre devam eden kişiler zamanla kronik stresin daha ağır etkileriyle karşılaşabilir.
- Hem düzenli hem de dengeli beslenmek yoğun stres dönemlerinde kişinin enerjisini korumasına yardımcı olur.
- Bu dönemde kesinlikle hareketsiz kalmamalı ve sosyal çevre ile bağlantıyı koparmamalıdır.
- Bunun yanı sıra kişinin kendinde de zaman ayırması son derece önemlidir. Gün içerisinde iş ve sorumlulukların arasında dinlenmek ve küçük hobilerle ilgilenmek kronik stresin azalmasında önemli bir etkiye sahiptir.
- Aşırı derecede kafein ve alkol tüketmemeye özen gösterilmelidir. Çünkü aşırı kafein ve alkol kişide hem uyku hem de kaygı bozukluğuna neden olur.
- Kronik stresle baş etmek durumundaysanız sürekli olarak yorgunluk ve uyku problemleri gibi durumları takip etmelisiniz. Gereken durumlarda destek almaktan çekinmemelisiniz.
Kronik Stres Yaşayan Yakınınıza Nasıl Destek Olabilirsiniz?
Kronik stres problemi yaşayan birinin yanında olduğunuzu hissettirmek onun size güvenmesini sağlar. Fakat destek olmak demek kişinin kronik stres sorunlarını çözmek olarak algılanmamalıdır. Kişiyi yargılamadan dinlemek bu süreçte önemlidir. Onun ihtiyaçlarını anlayabilmek ve gereken durumlarda psikolojik destek almaya ikna etmeye çalışılmalıdır.
Yakınınız ya da arkadaşınız kronik stres bozukluğu yaşıyorsa onu dinlemeye önem verin. Yargılamayın ve genel ifadelerden kaçının. “Herkes bu sorunu yaşıyor” gibi cümleler kullanmak onu önemsemediğinizi gösterir. Bunun yerine duygularını anlamaya önem gösterin.
Günlük yaşamında destek olmaya çalışın. Örneğin çok yoğun olduğu zamanlarda küçük sorumluluklarda destek olabilirsiniz. Kısa yürüyüşlere çıkın ve sohbet etmekten kaçınmayın. Kronik stres bozukluğu olan birine profesyonel desteği de önermeyi ihmal etmeyin.
Bu içerik Psikoloji Türkiye ekibi tarafından bilgilendirme amaçlı yazılmıştır. Tanı ve tedavi için doktorunuza başvurunuz.
